Xisbigu wuxuu ogol yahay ixtiraamayaa Axdiga UN-ta
iyo OAU-da, iyo Xeerarka Caalimiga ah wuxuu ixtiraamaayaa wax alaaliyo
wixii heshiisyo caalami ah iyo Gobol ah. Wuxuu xisbigu u taagan yahay
xoojinta nabadgelyada aduunka iyo ilaalinta cimilada iyo deegaanka
dunida.
Xisbigu wuxuu soo dhawaynayaa isku dhawaanshaha iyo
wax wada qabsiga Aduunka (Globalization). Isla markaa xisbigu ma
ogolaanayo wixii wax u dhimaya Diinta Islaamka, Dhaqanka Islaamka iyo
Qaranimada Ummada. Xisbigu wuxuu iska caabiyi doona waxii ixtiraam
daro ah iyo farogalin arimaha gudaha ee dalka ee kaga yimaada
Shirkadaha Caalimiga ah ee waaweyn ee Hantigoosadka (International
Multinational Companies), iyo Shirkadaha waaweyn ee Iskashatooyinka
(International Cooperatives). Xisbigu wuxuu iska caabiyi doonaa wax
alaaliyo wixii cadaadis ah ee kaga yimaada wadamada xooga waaweeyn ee
wax udhimaya sharafta iyo karaamada dadka iyo dalkaba.
Xisbigu wuxuu soo dhaweynayaa isku soo dhawaanshaha
Caalamka (Globalization) iyo wax wada qabsiga aduunka, dhinaca kalena
marna xisbigu ma ogolaandoono wixii qaranimada iyo madaxbanaanida
ummada wax yeelaya. Xisbigu wuxuu wax kastaba ka saraysiin doonaa
ilaalinta iyo xafidaada Diinta Islaamka iyo dhaqankeeda. Tiiyoo xor
loo yahay in la helo wararka (information) iyo wargeysyada aduunka
ayaan la ogolaandoonin waxii wax u dhimaya dhaqanka Islaamka iyo
Asluubtiisa.
Waxaa la samayn doonaa sharciyo ilaalin doona
xuquuqda muwaadiniinta ee ka shaqeeya shirkadaha Ajnabiga iyo
caafimaadka iyo nabadgelyada hooyga shaqada. Waxaa laga ilaalin doona
shaqaalaha reer Somaliland in ay ku dhacdo Dhiigmiirasho iyo dulaysi.
Waxaa la samayn doonaa sharciyo u gaar ah haweenka shaqeeya oo siinaya
xuquuq dumarka u gaar ah. Waxaa laga ilaalin doona in shaqo dumis ku
keento qoyska reer Somaliland.
Inkasta oo uu xisbigu dhiirigalinaayo isla socodka
alaabta iyo hantida ee aduunka hadana si aanay u dhicin Qaskii
Dhaqaale ee Asia 1998 (Asia Economic Crisis) iyo kii Raashia waxaa xaq
uu u leeyahay Banka Somaliland in uu faragaliyo Socodka iyo sarifka
lacagta qalaad. Siyaasada Dibada ee xisbigu waxay ku salaysantahay wax
wada qabsi, sinaan iyo is-faragalin la’aan. Xisbigu ma ogolaan doono
siyaasadii dadka reer Somaliland raali ka ahayn kana soo horjeeda
danta ummada. Markastaba xisbigu wuxuu ixtiraami doonaa kana turjumi
doonaa rabitaanka ummada. Xisbigu wuxuu kula dhaqmi doonaa aduunka
siyaasada furfuran oo ku salaysan iskaashi dhaqaale iyo Tignoolajiyad
Cusub. Xisbigu wuxuu dhiiri galindoona gancasiga cilmiga ku dhisan oo
aan asqaynin baayac mushtariga wadaniga ah. Waxaa la ilaalin doona
danaha ganacsiga iyo hantida ganacsatada Somaliland. Waxaa lagu dhiiri
galindoona ganacsatada shisheeyaha in ay la shuuraakoobaan ganacsatada
wadiniga.
Xisbigu wuxuu soo dhawaynayaa Urur Goboleedka IGAD,
waxaanu ku dadaali doonaa sida ugu dhakhsaha badan ee Somaliland xubin
uga noqon lahayd. Xisbigu wuxuu ka shaqayn doonaa sidii wadamada IGAD
iyo guud ahaan wadamada Afrikada Bari u yeelan lahaayeen xidhiidh
wanaagsan loona dhamays tiri lahaa wixii khiilaaf siyaasadeed ah ee ku
dhex jira, si ay suuragal u noqoto waxaa wada-qabsi iyo ganacsi
caafimaad qaba. Xisbigu wuxuu dhiirigalindoonaa ganacsiga xora ah
"Free Trade and Flow of Goods and Capital" iyo qulqul qalab
iyo lacageed oo dhex mara wadamada IGAD.
Somaliland iyo Itoobiya waxay wada samaysan doonaan
gudiyaal ka masuul ah wax iskaashiga labada dal. Maadaama Itoobiya
aanay lahayn soohdin badeed waxay Somaliland ka gargaari doontaa
gacanna ka siin doontaa sidii Itoobiya u isticmaali lahayd dekadaha
Somaliland. Itoobiya oo ay ku noolyihiin dad lagu qiyaaso 60 malyuun
beeralayna u badan, Somaliland waxay u tahay suuq cidna aanay kula
tartami jirin, hadii loo helo siyaasad cilmiyaysan oo miisaaman.
Somaliland oo la lahaan jirtay Itoobiya gancasi soo jireen ah, wuxuu
xisbigu ka shaqayn doonaa sidii loo soo celin lahaa loona casriyayn
lahaa. OODBA AB KA DHOW, inaga oo ka shiish qaadanayna maahmaahda
Somaliyeed xisbigu wuxuu u taaganyahay isku soo dhawaanshaha labada
dal ee dariska ah Somaliland iyo Itoobiya. Xisbigu wuxuu ku dhaqaaqi
doonaa Taalaabo kasta ee aan wax u dhimayn qaranimada iyo karaamada
Somaliland ee ah danta ummada iyo stratejiyada dalka. Xisbigu wuxuu
ilaalin doonaa danta ummada reer Somaliland.
Xisbigu wuxuu u taagan yahay sidii uu kaalin
firfircoon uga qaadan lahaa siyaasada aduunka. Xisbigu ma noqondoono
soo raac ee wuxuu noqondoonaa hogaamiye marka laga hadlaayo xaalada
aduunka. Xisbigu wuxuu dejin doonaa siyaasad qeexan oo ku salaysan
aragti iyo u fuq-dheer oo is ku miisaaman, joogtana ah.
Xisbigu wuxuu qaadi doonaa Afti/Referendum in
Somaliland ku biirto Ururka Jaamacada Carabta iyo in kale. Isla markaa
xisbigu wuxuu ka shaqayn doonaa sidii Somaliland dib uga naqon lahad
xubin Ururka Barwaaqo Sooranka "Common Wealth", oo ay wayday
markay la midowday Somaliya 60kii.
Xisbigu wuxuu soo afjari doonaa dhacii iyo xuquuq
la'aantii lagu hayay dadka reer Somaliland ee ka xoogsan jiray dalalka
Gacanka Carabta. Dadkaas oo loo caadaystay in la dhaco haddii ay
hadlaana la soo masaafuriyo. Waxaa kaloo xisbigu baadi dooni doonaa
dadkii ganacsatada xoolaha ee lagu dhacay xoolahoodii dalka Yaman
markii aan dalkeena la aqoonsanin.
Waxaa xisbigu dib u furi doonaa dacwadii dadkii
dawlada Sacuudigu soo mustaafurisay ee ay magaalada Berbera ku soo
qubtay sanadkii 1988kii markii dagaalka xorayntu ka socoday
Somaliland, dadkaas oo ay Faqash ku dishay magaalada Berbera tiiyo u
ammarka bixiyey Aden Gobyaw oo markaa ku sugnaa magaalada Bebera isaga
oo ahaa Wasiirka Gaanshaandhiga ee Faqashta markaa.
Xisbigu wuxuu sidaas oo kale u samayn doona GODIDA
dabagalka iyo soo qab-qabashada gacan ku dhiiglayaashii ka dambeeyay
xasuuqii dadka reer Somaliland iyo buburinta magalooyinka Hargeysa iyo
Burco. Xisbigu wuxuu qaadi doonaa hab kasta mid cad iyo mid qarsoonba
oo dadka sharciga loo keeni lahaa.
Maadaama oo xasuuqii dadka reer Somaliland uu ahaa
kii ugu horeeyey ee ka dhaca Aduunka intii ka dambeysay dagaalkii
labaad ee aduunka, kana horeeyay kii Ruwaanda, Bosniya iyo Kosovo,
laakiin waayay wax u hadla, xisbigu wuxuu ku qasbi doonaa UN-ka inay
ay arintaa xasuuqa dadka reer Somaliland kala mid dhigtaa kuwa kale ee
ay gacanta ku hayso maxkamada caalamku.
Xisbigu wuxuu kale oo uu ka shaqayn doonaa sidii
loo baadhi lahaa maxkamadna loo keeni lahaa dadkii ka dambeeyay
xasuuqii ka dhacay maqaaxdi Hargeysa ku taalay sanadkii 1994 aakhirkii
sidii lagu dilay todobada qof ee ka mid ahaa Muj. INA CADAMI. Arintaas
oo ahayd wax ku cusub dhaqankeena aad iyo aadna argagixiso u ahayd,
waxaa lama huraan ah in xisbigu dhacdadaa foosha xun naxdintana leh la
baadho, si aanay dib waxaas oo kale u dhicin.
Xisbigu wuxuu dib u baadhi doonaa dadkii ka soo
jeeday Somaliland ee ka qayb gali jiray shirarkii shirqoolada ahaa ee
looga dan lahaa in lagu mijaxaabiyo jiritaanka Somaliland. Dadkaas oo
siday u kala danbi wayn yihiin laba loo kala saari doono.
Waxaa kale oo la baadhi doonaa dadkii dowlada
Jabuuti ku soo daadisay xadka Lawyacado iyo Geesdiir ee badhna Faqash
dishay badhna cadceedu dishay.
Waxaa kale oo xisbigu dowlada Jabuuti kala
xaajoondoonaa sidii dadka ka soo jeeda Somaliland ee ku noolaa Jabuuti
ay xuquuq buuxda u heli lahaayeen. Saamigooda siyaasadeedna loo simi
lahaa. Waxaa la furi doonaa dacwooyinka muwadiniinta Somaliland ee
lagu dhacay dalalka Carabta iyo Jabuuti. Waxaa la bilaabidoonaa
siyaasad dadka iyo dalalka lagaga raaridayo in dalkii qof reer
Somaliland ah wax yeela la mid yahay inuu wax yeelay dalka Somaliland.
Dowlada Somaliland waxay ku qasbantahay waajibna ku ah in ay gacan
siiso muwaadin kasta oo xaq daro sheeganaya, dal kale amaba dad ajnabi
ku sameeyay.
Xisbigu wuxuu kula dhaqmidoonaa daris wanaag reer
Somaliya hadii ay ku guulaystaan in ay dowlad samaystaan. Haddii
Ilaalahay ku guulaysiiyo dhismo qaran iyo dowladeed, wuxuu xisbigu u
taaganyahay la xisaabtan dheer oo dalka la lala yeesho. Marka hore waa
in ay ay ka soo baxaan shuruudaha.
*Waa in ay gacan ka gaystaan sidii ay gacanta Somaliland u soo
galin lahaayeen gacan ku dhiiglayaashii ka masuulka ahaa xasuuqii
la gula kacay dadka reer Somaliland.
*Waa in ay ka qaadaan masuuliyadda qofkii kacan ku lahaa xasuuqa
reer Somaliland heer kast ha joogeene.
*Waa in laga heshiiyaa sidii loo heli lahaa hantidii 30ka sano
dadka Somaliland ku yeesheen Koonfur J. Somaliya.
*Waa in ay joojiyaan isticmaalka wax alaaliyo waxii ka soo jeeda
Somaliland ee gaar u ahaa 60kii ka hor, sida Emblaka Poliiska iyo
Heesta Calanka iyo iwm.
*Waa in ay duusha u ritaan wixii dayn ah ee dowladii Koonfuri ku
lahayd madaxda laguna galay magac J. Somaliya laxaadkeeda, madaama
kharashka amba amaahda badankeeda ay jeebka ku shubteen madaxdii
siyaasada ee reer Koonfuri intii kalena la galiyey dhulka
Koonfurta.
Haddii ay ku guulaysan waayaan in ay dowlad
samaystaan. Somaliland waxay ku qasbantahay in ay beel-beel ula gasho
heshiisyo, isla markaana sugtaa nabadgelyada dadkeeda iyo sugnaanta
danteeda. Waxay iskeed u soo qab-qaban doontaa gacan ku dhiiglayaasha
meesha ay ka joogan Somaliyaba. Somaliland waxay gacan daacad ah ka
gaysandoontaa sidii looga samayn lahaa Somaliya dowlad loo dhanyhay oo
ay heshiis ku yihiin dadka Somaliya. Maadaama Somaliland cid kastaba
ka ogtahay mushkilada Somaliya waxaa ku waajib ah inaynu kacan aan dan
gaar ah ka lahayn ka gaysato daacad ah.
Xisbigu wuxuu ka shaqayn doonaa sidii Carabta
gacanta ugala bixii lahayd arimaha Somaliland iyo Somaliya. Waxaa dib
loo baadhidoonaa xidhiidhkii Somliland iyo Carabta ee ku salaysnaa
caadifiyada iyo mala'awaalka. Waxaa si qoto dheer loo baadhi doonaa
xidhiidhka inaga iyo Carabta inoo dhexeeya iyada oo laga duulayo
waxtarkii iyo ficilkii Carabta ee sanadihii Ururkii SNM iska caabiyey
barnaamijikii Dabargoynta Isaaq ee Faqashta iyo sanadihii ka dambeeyay
ridniinkii Taliskii Afwayne iyo la soo noqoshadii madaxbanaanidii
Somaliland ee 18kii May 1991.
Xisbigu wuxuu jeexi doonaa dajina doonaa siyaasad
qaran oo casriyaysan kana daba tagi doontaa sidii loo sixi lahaa waxii
xumaaday 30kii sano ee Somaliland ku jirtay gacanta Somaliya. Waxaa la
soo celin doonaa lana howl gelin doonaa khubaro ku xeel dheer Cilmiga
Siyaasada "Political Science". Waxaa la dhisi doonaa
Wasaarad Arimo Dibaadeed oo casriya kana shaqeeyaan dad aqoon u leh
diblomaasiyada iyo xeerka caalamka "International Law".
Waxaa la soo afjari doonaa wakhtigii qofka loo gayn jiray shaqada in
uu mushahar ka helo.
Xisbigu wuxuu samayn doonaa Wasaarada Arrimaha
Dibadda oo ka masuul ah danaha dadka ka soo jeeda Somaliland ee ku
nool dalka dibadiisa. Waxa taas oo ka masuul noqon doonta ilaalinta
iyo dhowrista hantida iyo xuquuqda dadkaas. Safaaradaha Somaliland
waxa lagu amri doonaa inay naadiyo (Clubs) oo sameeyaan Qurba joogta
Somaliland.
Waxaa kale oo ay Waasaaradu samayndoonataa wax wada
Qabsiga Caalamka "International Cooperation Department".
Waxay wax ka shaqayn doontaa sidii Somaliland aduunka wax ugala qabsan
lahayd kana mid noqon lahayd mooshinkan "Globalization"
isdexgalka iyo isku xidhnaanta aduunka waa qayb ka mid ah habka loo
horumarinaayo bulshada Somaliland "World Integration &
Interconnectedness of The World is the Way of Developing the
Somaliland Society".
Waaxdani waxay ka masuul noqon doontaa shaqada
Ururada aan dowliga ahayn "Non-Governmental Organizations
NGOs", ee wadani iyo caalamiba "National and
International". Waaxdu waxay ku tala-gali doontaa kharash ay
Ururada wadanigu "Local NGOs" ku qaban lahayeen mashaariicda
horumarinta dalka. Waxaa la dhiiri-gelindoonaa sidii Ururada Rayidka
ahi "Civil Organizations" aqoontooda iyo hantidoodaba bulsho
kor loogu qaadi lahaa, si ay gacan uga gaystaan horumarka iyo
casriyaynta dalka.